معماری، بیش از آنکه آفرینش یک بنا باشد، فرآیند درک تجربه‌‌هایی است که در طول تاریخ آزموده و پالوده شده‌‌اند، و برای هر معمار، سرآغاز طراحی تنها از ترسیم خطوط و شکل‌‌دادن به فضاها شروع نمی‌‌شود؛ در هر طراحی از همان شناخت، مشاهده و آموختنِ تجربه‌‌های پیشین است که راه سنجیده و آگاهانه را پیش روی اندیشه و هنر او می‌‌گشاید. انتخاب و مطالعه‌‌ی دقیقِ نمونه‌‌های اجرا‌‌شده‌‌ی کارآمد، فرصت ارزشمندی را برای درک عمیق‌‌تر رابطه‌‌ی میان انسان، محیط و معماری در اختیار او قرار می-دهد. گویی معمار پیش از آنکه قلم بر کاغذ نهد، با آثار گذشته به گفت‌‌وگو می‌‌نشیند و از خرد نهفته در آن الهام می‌‌گیرد. در این میان، بررسی بناهایی که مفهوم پایداری و هم‌‌زیستی با طبیعت در راستای سلامت ساکنان را برجسته می‌‌کنند، اهمیت دوچندانی دارند. ساختمان اداری تجاری شش طبقه‌‌ی بولیت سنتر یکی از شناخته‌‌شده‌‌ترین نمونه‌‌های معاصر در این زمینه است که موفق به دریافت گواهینامه‌‌ی «ساختمان زنده» (Living Building Certification) از مؤسسه‌‌ی بین‌المللی «آینده‌‌ی زنده» (Living Future) شده است. این ساختمان، تلاشی تحسین‌‌برانگیز به منظور کاهش اثرات زیست‌‌محیطی، هماهنگ با اجتماع و اقتصاد خود، به شمار می-آید و البته به نمادی از معماری پایدار در عصر فن‌‌آوری امروز تبدیل شده است. بولیت سنتر با بهره‌‌گیری از شبکه‌‌ای از حسگرها و سامانه‌‌های کنترل هوشمند، امکان مدیریت دقیق معماری غیرفعال (سامانه‌‌های ایستا در گرمایش، سرمایش و نور روز)، تأسیسات فعال، و شرایط آسایش کاربران، همچون یک سامانه‌‌ی عصبی مصنوعی، بقای ساختمان را در سطح مطلوب تضمین می‌‌کند. با این حال، هنگامی که مفهوم «ساختمان زنده» را در بستری تاریخی- فرهنگی، و در مقیاسی گسترده‌‌تر بررسی می‌‌کنیم، معماری بومی ایران تصویری ژرفت‌‌تر، از «زندگی» در کالبد بنا را ارائه می‌‌دهد و جلوه‌‌ی متفاوت و عمیق‌‌تر این اندیشه و هنر را آشکار می-سازد. خانه‌‌های مناطق کویری یا مناطق کوهستانی یا دگر مناطق این سرزمین، حاصل قرن‌‌ها هم‌‌زیستی خردمندانه با طبیعت‌‌اند. این بناها بدون نیاز به حسگرها و سامانه‌‌های مدیریتی هوشمند، دمای محیط را تعدیل، نور را کنترل و شرایط آسایش و زیست افراد را فراهم کرده‌‌اند. چنانچه بخواهیم از منظری استعاری به این دو رویکرد بنگریم، بولیت سنتر را می‌‌توان به فردی تشبیه کرد که ادامه‌‌ی حیات او به دستگاه‌‌ها و تجهیزات پیشرفته‌‌ی پزشکی وابسته است و با حذف آن‌‌ها بخش مهمی از عملکرد نیز از میان خواهد رفت. در مقابل، معماری بومی ایران همچون موجودی سالم و هماهنگ با طبیعت است که حیاتش از درون ساختار و منطق وجودی خود سرچشمه می‌‌گیرد و در پایان عمر خویش دوباره نیز به آغوش همان طبیعت باز می‌‌گردد؛ بی آنکه زخمی برجای گذارد. شاید به همین دلیل باشد که معماری بومی ایران، قرن‌‌ها پیش از فن‌‌آوری‌‌های هوشمند، مفهوم «ساختمان زنده» و «معماری پایدار» را به شکلی ژرف، به اجرا درآورده است. از این‌‌روی، مطالعه‌‌ی هم‌‌زمان ساختمان بولیت سنتر (و ساختمان‌‌های مشابه) و معماری بومی ایران، برای معماران ارزشی فراتر از شناخت دو نمونه‌‌ی موفق به دنبال دارد. بولیت سنتر روایت توانایی به کارگیری فن‌‌آوری در نزدیک شدن بنا به چرخه‌‌های طبیعی است و معماری بومی ایران روایت خردی است که آن را در دل خود نهفته دارد و خود را جزئی از چرخه‌‌ی طبیعت می‌‌داند. یکی نماینده‌‌ی توانایی انسان در بهره‌‌گیری از دانش روز است و دیگری تجلی خردی است که در طول نسل‌‌ها و در تعامل مستقیم با طبیعت شکل گرفته است. مطالعه‌‌ی این دو رویکرد به معمار می‌‌آموزد که پیش از آغاز طراحی، نیازمند درک هر دو روایت است؛ چراکه آینده‌‌ی معماری نه در گسستن از گذشته و نه در اتکای صرف به فن‌‌آوری شکل می‌‌گیرد؛ معماری حاصل پیوند هوشمندانه‌‌ی هنر و نوآوری با تجربه‌‌های آزموده‌‌شده‌‌یِ ماندگارِ تاریخ است.

سردبیر مهمان:

مهندس فهیمه دربان