نگاهی به تاریخ معماری بومی و کهن ایران‌زمین به خوبی نشان می‌دهد که ایرانیان مفهوم پایداری را نه به عنوان یک واژه یا سرفصل آموزشی، بلکه به عنوان یک تجربه‌ی زیستیِ عمیق و روزمره در طول قرن‌ها به کار گرفته‌اند. ایوان‌های رو به سایه، بادگیرهای تعدیل کننده‌ی هوا، حیاط‌های مرکزی و دیوارهای ضخیم از خشت و گِل، همگی گواهی بر تفکری کارا و منطبق بر اقلیم است. این ساختارها بدون وابستگی به انرژی‌های فسیلی، شرایط آسایش و سلامت زیستی را برای ساکنان خود فراهم کرده‌اند و با طبیعت و بستر خود نیز در هماهنگی کامل بوده‌اند. با ورود به عصر مدرن و تغییر معادلات انرژی در جهان امروز، ادبیات پایداری نیز دچار تحول شد. دنیای غرب در دهه‌های اخیر، با تکیه بر ابزارهای نوین سنجش و محاسبات عددی، رویکردی متناظر و در برخی موارد متفاوتی را در حوزه‌ی بهینه‌سازی مصرف انرژی ارائه کرده است. این ادبیات جدید، سیستم‌های ارزیابی، استانداردها و فن‌آوری‌های پیشرفته‌ای را پدید آورده که متناسب با نیاز روز، ابعاد اقتصادی و شرایط اقلیمی ممالک خود تعریف شده است. بدیهی است به کارگیری ناسنجیده‌ی این الگوها بدون توجه به شرایط بوم و اقلیم در این سرزمین نه تنها راه به جایی نمی‌برد بلکه چالش‌های نوینی را پدید خواهد آورد. با این حال مطالعه‌ی پروژه‌های پایدار جهانی با در نظر گرفتن اصول ثابت فیزیک ساختمان، رفتار حرارتی مصالح، جریان‌های مکانیکی هوا و شبیه‌سازی‌های کامپیوتری می‌تواند فرصت‌های نوینی را در پیش چشمان معمار معاصر بگشاید. تنوع فوق‌العاده‌ی نمونه‌های جهانی در این شماره از فصلنامه‌ی «معماری و انرژی»، از فضاهای بسیار حساس درمانی و بیمارستانی تا برج‌های بلندمرتبه‌ی اداری، مجتمع‌های مسکونی، سازه‌های تجاری و حتی ابنیه‌ی صلب صنعتی و نیروگاهی، حامل پیام بسیار مهمی است «تفکر پایدار هیچ مرز، کاربری و مقیاس خاصی نمی‌شناسد». هر یک از این فضاها در شرایط زمینه و بستر اقلیمی خود، قابل دفاع، منطقی و کاربردی طراحی شده است و نشان می‌دهد که فرم نیز می‌تواند به شیواترین شکل ممکن تابع رفتار اقلیمی ساختمان باشد. بررسی نمونه‌های موردی و دستاوردهای جهانی به ما یادآور می‌شود، که برای پاسخ به بحران‌های روز، بازگشت به اصول کاربردی و استخراج الگوهای پاسخ‌دهنده از دل ادبیات معماری بومی و آزموده‌ی این سرزمین همواره می‌تواند راه‌گشا باشد. تلفیق دانش ارزشمند معماری ایران با معیارهای ارزیابی انرژی، شاخص‌های مدرن سلامتِ فضا و ابزارهای محاسباتی روز، کیفیت نوینی در خلق فضاهای کارآمد ایجاد می‌نماید. مسئولیتی نانوشته برای معماران دوراندیش در آتلیه‌های طراحی؛ هر خطی که روی کاغذ ترسیم می‌شود، هر جهتی که برای بازشوها انتخاب می‌گردد و هر لایه‌ای که در پوسته‌ی ساختمان تعریف می‌شود، مستقیماً بر میزان مصرف منابع، کیفیت هوای داخلی و سلامت جسمی و روانی انسان‌هایی که درون آن فضا زیست می‌کنند، اثرگذار است. طراحی پایدار یک انتخاب لوکس برای پروژه‌های خاص نیست؛ بلکه تعهدی حرفه‌ای و اخلاقی در قبال آینده‌ی بوم و اقلیم است که می‌تواند در تار و پود فرآیند طراحی جریان یابد و خروجی آن، بناهایی با اصالت، ریشه‌دار و متکی بر راه‌حل‌های واقعی باشد. این شماره‌ی مجله‌ی «معماری و انرژی»، حاصل یک تلاش جمعی و کاربردی است. بخش قابل توجهی از مطالب این شماره، نتیجه‌ی کارگاه «معماری و انرژی» است که به کوشش گروه فنی پژوهشی مجله، در تابستان 1404 خورشیدی برگزار گردید، که با همراهی ارزشمند و پرانرژیِ دانشجویان علاقه‌مند رشته‌ی معماری دانشگاه هنر تهیه و تدوین شده است. هدف این کارگاهِ کاربردی، عبور از کلیشه‌های رایج و دستیابی به اطلاعات مفید، مستند و ممیزی‌شده‌ای بود که بتواند به عنوان راهنمایی عملی در اختیار علاقه‌مندان قرار بگیرد. در این مسیر، بررسی جامع پایدارترین ساختمان‌های جهان به دلیل گستردگی ابعاد فنی و تنوع پروژه‌ها، در یک شماره نمی‌گنجید. از این رو، این مجموعه برای دو شماره برنامه‌ریزی شده است؛ در این شماره به معرفی و کالبدشکافی چند پروژه‌ی شاخص از منظر انرژی و پایداری پرداخته‌ایم و در شماره‌ی بعدی، بخش دوم این مجموعه را با معرفی پروژه‌های بیشتر و تحلیل الگوهای کاربردی ادامه خواهیم داد تا این بانک اطلاعاتی ارزشمند کامل شود. امید است خوانش این مسیر، جرقه‌ای برای توسعه‌ی ایده‌های بوم‌آورد و ارتقای کیفیت ساخت‌وساز در کشور عزیزمان ایران باشد.

سردبیر مهمان:

مهندس پرهون پرگاری